Fertilist Tüp Bebek Merkezi

Laparoskopi Nedir? Kısırlık Tanısında Kullanımı ve İyileşme Süreci

Yazar:Fertilist

Yayımlandı: · 10 dk okuma

Laparoskopi Nedir? Kısırlık Tanısında Kullanımı ve İyileşme Süreci

Laparoskopi, karın duvarında açılan küçük kesilerden yerleştirilen kamera ve cerrahi aletler yardımıyla karın ve pelvis içindeki organların görüntülenmesini sağlayan kapalı cerrahi yöntemdir. Jinekolojide rahim, yumurtalıklar, fallop tüpleri ve pelvis dokularını değerlendirmek; gerekli durumlarda endometriozis odakları, yapışıklıklar, bazı yumurtalık kistleri veya tüplerle ilişkili sorunlara aynı seansta müdahale etmek amacıyla kullanılabilir.

İnfertilite değerlendirmesinde ise laparoskopi her hastaya rutin olarak uygulanmaz. Laparoskopinin gerekli olup olmadığı kişinin belirtileri, ultrason ve HSG bulguları, yaşı, yumurtalık rezervi ve diğer infertilite faktörleri birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Laparoskopi Nedir?

Laparoskopi, laparoskop adı verilen ince ve kameralı bir cihazın karındaki küçük bir kesiden yerleştirilerek karın ve pelvis içinin doğrudan görüntülenmesi işlemidir. İşlem çoğunlukla genel anestezi altında gerçekleştirilir. Karın içine karbondioksit gazı verilerek organların birbirinden ayrılması ve cerrahın çalışma alanının genişletilmesi sağlanır. Jinekolojik laparoskopide özellikle şu yapılar incelenebilir:

  • Rahim
  • Yumurtalıklar
  • Fallop tüpleri
  • Pelvik periton
  • Rahim ve çevre organlar arasındaki yapışıklıklar

Laparoskopi yalnızca tanısal bir işlem değildir. İşlem sırasında saptanan bazı problemlere aynı seansta cerrahi olarak müdahale edilebilir. Örneğin uygun olgularda endometriozis odakları çıkarılabilir, yapışıklıklar açılabilir veya bazı yumurtalık kistleri tedavi edilebilir.

Jinekolojik Laparoskopi Hangi Durumlarda Yapılır?

Jinekolojik laparoskopi; görüntüleme yöntemlerinin yeterli bilgi vermediği veya cerrahi tedavinin de planlandığı bazı pelvik hastalıklarda kullanılabilir. İnfertilite değerlendirmesinde ise yalnızca gebelik oluşmadığı için herkese laparoskopi yapılması önerilmez. Laparoskopinin değerlendirilebileceği başlıca durumlar şunlardır:

  • Endometriozis şüphesi: Özellikle pelvik ağrı, şiddetli adet sancısı veya görüntülemede endometriozis düşündüren bulgular varsa düşünülebilir.
  • Tüpler ve pelvik yapışıklıklarla ilişkili sorunlar: HSG'de anormal bulgular veya geçirilmiş pelvik enfeksiyon ve cerrahi öyküsü varsa değerlendirme yapılabilir.
  • Bazı miyomlar: Miyomun rahimdeki konumu, büyüklüğü ve belirtilere göre laparoskopik cerrahi düşünülebilir.
  • Yumurtalık kistleri: Kistin tipi, büyüklüğü, görünümü ve oluşturduğu belirtilere göre cerrahi gerekebilir.
  • Kronik pelvik ağrı: Altta yatan endometriozis veya yapışıklık gibi nedenlerin araştırılmasında kullanılabilir.
  • Açıklanamayan infertilitede özel durumlar: Rutin uygulanmaz ancak başka bir pelvik hastalıktan şüpheleniliyorsa gündeme gelebilir.

ASRM, pelvik patoloji şüphesi bulunmayan infertil kadınlarda rutin tanısal laparoskopiyi önermemektedir.

Endometriozis

Endometriozis, rahim içini döşeyen endometriuma benzeyen dokunun rahim dışında bulunmasıyla ilişkili kronik bir durumdur. Pelvik ağrı, ağrılı adet, cinsel ilişki sırasında ağrı ve infertiliteyle ilişkili olabilir.

Geçmişte laparoskopi endometriozis tanısında daha rutin bir yöntem olarak değerlendirilirken güncel yaklaşım değişmiştir. ESHRE 2022 rehberi, ultrason veya MR gibi görüntüleme yöntemlerini tanısal süreçte öne çıkarmakta; laparoskopiyi görüntülemenin negatif olduğu ancak endometriozis şüphesinin devam ettiği ya da cerrahi tedavinin planlandığı durumlarda değerlendirmektedir.

Laparoskopi sırasında endometriozis odaklarının yeri ve yaygınlığı değerlendirilebilir; uygun durumlarda odaklara cerrahi müdahale de yapılabilir. Bununla birlikte özellikle yumurtalık endometrioması cerrahisinde yumurtalık rezervi üzerindeki olası etkiler göz önünde bulundurularak tedavi kararı kişiye özel verilmelidir.

Endometriozisin infertiliteyle ilişkisi ve tedavi seçenekleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için Fertilist'in endometriozis tedavisi sayfası incelenebilir.

Tubal Faktör ve Tıkalı Tüpler

Fallop tüplerinin açık olması sperm ve yumurtanın buluşması açısından önemlidir. Tüplerin açıklığı infertilite değerlendirmesinde çoğunlukla ilk olarak HSG gibi daha az invaziv yöntemlerle araştırılır.

Laparoskopi sırasında rahim ağzından boya verilerek boyanın fallop tüplerinden karın boşluğuna geçip geçmediği doğrudan gözlenebilir. Bu yöntem kromopertübasyon olarak adlandırılır.

Laparoskopi özellikle:

  • HSG'de anormal sonuç olması,
  • Pelvik enfeksiyon öyküsü,
  • Önceki karın veya pelvis ameliyatları,
  • Endometriozis şüphesi,
  • Pelvik yapışıklık olasılığı gibi durumlarda tüplerin ve çevre dokuların ayrıntılı değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Ancak laparoskopi yalnızca “tüpler açık mı?” sorusunu yanıtlamak amacıyla her infertilite hastasında ilk seçenek değildir. ASRM, tüplerin değerlendirilmesinde HSG veya sonohisterografik yöntemlerin genellikle başlangıç testleri olarak kullanılabileceğini belirtmektedir.

Miyom

Miyomlar rahim kas tabakasından gelişen iyi huylu oluşumlardır. Her miyom infertiliteye neden olmaz ve her miyomun ameliyat edilmesi gerekmez. Cerrahi kararında:

  • Miyomun büyüklüğü,
  • Rahim iç boşluğuna yakınlığı,
  • Sayısı,
  • Kanama veya ağrı oluşturup oluşturmadığı,
  • Gebelik planı,
  • Daha önceki tedaviler birlikte değerlendirilir.

Rahmin dış yüzüne doğru büyüyen veya kas tabakası içinde bulunan bazı miyomlarda laparoskopik miyomektomi uygulanabilir. Rahim iç boşluğuna doğru uzanan submukozal miyomlarda ise laparoskopiden ziyade histeroskopik yaklaşım tercih edilebilir.

Over Kisti ve PKOS/PMOS

Yumurtalık kistlerinin büyük bölümü cerrahi gerektirmez. Kistin ultrason görüntüsü, büyüklüğü, zaman içindeki değişimi, belirtiler ve kişinin yaşı cerrahi gerekliliği belirlemede önemlidir. Laparoskopi bazı:

  • Endometriomaların,
  • Dermoid kistlerin,
  • Kalıcı veya büyük kistlerin,
  • Torsiyon şüphesi bulunan durumların cerrahi tedavisinde kullanılabilir.

Polikistik over sendromunun (PKOS)/ Poliendokrin metabolik over sendromunun (PMOS) ise tek başına laparoskopi endikasyonu değildir. PKOS/PMOS tanısı adet düzeni, hiperandrojenizm bulguları ve uygun durumlarda ultrason değerlendirmesiyle konur. Günümüzde yalnızca PKOS tanısı koymak amacıyla laparoskopi yapılmaz.

Ayrıca yumurtalığa yapılacak cerrahi işlemler yumurtalık dokusunu ve rezervini etkileyebileceğinden infertilite tedavisi planlanan kişilerde operasyon kararı özellikle dikkatli değerlendirilir.

Açıklanamayan İnfertilite

Açıklanamayan infertilite, standart infertilite değerlendirmesinde yumurtlama, fallop tüplerinin açıklığı ve semen analizi gibi temel incelemelerde gebeliği engelleyecek belirgin bir neden saptanmaması durumunda kullanılan klinik tanımlamadır. Geçmişte bu hastalarda endometriozis veya yapışıklık aramak amacıyla tanısal laparoskopi daha sık uygulanırken güncel rehberler rutin kullanımını önermemektedir.

ASRM, açıklanamayan infertilitede laparoskopinin rutin olarak yapılmaması gerektiğini belirtmektedir. Ancak şiddetli dismenore, kronik pelvik ağrı, önceki pelvik enfeksiyon veya cerrahi gibi ek bulgular varsa laparoskopi ayrıca değerlendirilebilir.

Laparoskopi ile Histeroskopi Arasındaki Fark

Laparoskopi ve histeroskopi her ikisi de jinekolojide kullanılan minimal invaziv işlemlerdir ancak giriş yolları ve değerlendirdikleri bölgeler farklıdır.

Özellik Laparoskopi Histeroskopi
Giriş yolu Karındaki küçük kesiler Vajina ve rahim ağzı
Kamera nereye ilerletilir? Karın ve pelvis boşluğuna Rahim boşluğuna
Değerlendirilen bölgeler Rahmin dış yüzeyi, yumurtalıklar, tüpler, pelvis Rahim iç boşluğu ve endometrium
Kullanım örnekleri Endometriozis, yapışıklıklar, bazı kistler, bazı miyomlar Polip, submukozal miyom, rahim içi yapışıklık, uterin septum
Anestezi Genellikle genel anestezi İşlemin türüne göre anestezisiz, lokal veya genel anestezi
İyileşme Yapılan işlemin kapsamına göre birkaç gün Çoğunlukla daha kısa
Karında kesi Vardır Yoktur

İki işlem bazı hastalarda aynı seansta da yapılabilir. Örneğin infertilite değerlendirmesinde hem rahim içinin hem de pelvisteki dış yapıların cerrahi olarak incelenmesi gerekiyorsa histeroskopi ve laparoskopi birlikte planlanabilir.

Laparoskopi Nasıl Yapılır? İşlem Adımları

Laparoskopi çoğunlukla hastanede ve genel anestezi altında gerçekleştirilir. Yapılacak işlemin kapsamına göre operasyon süresi değişebilir.

  • Anestezi uygulanır: Hasta genel anesteziyle uyutulur ve operasyon boyunca ağrı hissetmez.
  • Küçük kesi açılır: Genellikle göbek çevresinde küçük bir kesi oluşturulur.
  • Karın içine karbondioksit verilir: Karın duvarını iç organlardan uzaklaştırarak cerrahın görüş ve çalışma alanını artırmak amacıyla karbondioksit gazı kullanılır.
  • Laparoskop yerleştirilir: Kameralı ince cihaz karın içine ilerletilir ve pelvisteki organlar ekrana yansıtılır.
  • Gerekirse ek küçük kesiler açılır: Cerrahi müdahale gerekiyorsa diğer aletlerin yerleştirilmesi için bir veya birkaç küçük kesi daha yapılabilir.
  • Pelvik organlar değerlendirilir: Rahim, yumurtalıklar, fallop tüpleri, çevre dokular ve tüm karın boşluğu incelenir.
  • Gerekirse cerrahi işlem uygulanır: Endometriozis odağı, kist veya yapışıklık gibi saptanan sorunlara plan dahilinde müdahale edilebilir.
  • İşlem tamamlanır: Cerrahi aletler çıkarılır, karındaki gazın büyük kısmı boşaltılır ve kesiler dikiş veya cerrahi kapatma yöntemleriyle kapatılır.

Laparoskopi Öncesi Hazırlık

Laparoskopi öncesindeki hazırlık yapılacak ameliyatın kapsamına ve hastanenin protokolüne göre değişebilir.

Genellikle şu konular değerlendirilir:

  • Açlık süresi: Genel anestezi nedeniyle işlemden önce belirli süre yemek ve sıvı tüketiminin kesilmesi istenir.
  • Kullanılan ilaçlar: Kan sulandırıcılar, diyabet ilaçları ve diğer düzenli ilaçlar doktora bildirilmelidir.
  • Gebelik ihtimali: Operasyon öncesinde gebelik olasılığı değerlendirilir.
  • Kan testleri: Gerektiğinde tam kan sayımı ve diğer preoperatif testler istenebilir.
  • Anestezi değerlendirmesi: Önceki ameliyatlar, alerjiler ve kronik hastalıklar anestezi ekibiyle paylaşılır.
  • Ulaşım planı: Aynı gün taburcu olunacaksa genel anestezi nedeniyle hastanın araç kullanmaması ve eve eşlik edecek bir kişinin bulunması gerekebilir.
  • Sigara kullanımı: Sigaranın yara iyileşmesi ve ameliyat riskleri üzerindeki etkileri nedeniyle bırakılması önerilebilir.

Hastanın kendi cerrahi ekibinin verdiği açlık ve ilaç talimatları genel önerilerden önceliklidir.

Laparoskopi Sonrası İyileşme Süreci

Laparoskopi sonrası iyileşme süresi işlemin yalnızca tanısal mı yoksa cerrahi mi olduğuna göre belirgin şekilde değişir. NHS, tanısal laparoskopiden sonra toparlanmanın yaklaşık 10 güne kadar, işe dönüşün ise bazı kişilerde 3 haftaya kadar sürebileceğini; daha kapsamlı cerrahilerde tam iyileşmenin 6–8 haftaya kadar uzayabileceğini belirtmektedir.

Dönem Beklenebilecek Durumlar Genel Yaklaşım
İlk saatler Uyku hali, bulantı, karında hassasiyet Hastanede gözlem ve ağrı kontrolü
İlk 1–3 gün Şişkinlik, kesi yerinde ağrı, omuz ağrısı, yorgunluk Hafif hareket, sıvı alımı ve doktorun önerdiği ağrı kesiciler
İlk hafta Şikâyetlerin giderek azalması beklenir Aktivite kademeli artırılabilir
Yaklaşık 1–3 hafta Tanısal/minör işlemlerde günlük yaşama ve işe dönüş mümkün olabilir İşin fiziksel yüküne göre süre değişir
6–8 haftaya kadar Daha kapsamlı cerrahilerde tam iyileşme sürebilir Cerrahın aktivite ve kontrol önerileri izlenir

Bu süreler yaklaşık değerlerdir. Endometriozis cerrahisi, miyomektomi veya büyük bir kistin çıkarılması gibi işlemler tanısal laparoskopiden farklı iyileşme sürelerine sahip olabilir.

Hastanede Kalış Süresi

Tanısal veya küçük cerrahi işlemlerden sonra hastaların önemli bir bölümü aynı gün veya ertesi gün taburcu olabilir. Daha kapsamlı operasyonlarda veya ek takip gerektiren durumlarda hastanede kalış süresi uzayabilir.

İşe ve Günlük Hayata Dönüş

Günlük yaşama dönüş yapılan işlemin kapsamına ve kişinin yaptığı işe göre değişir. Masa başı çalışan bir kişi küçük bir tanısal işlemden sonra daha erken işe dönebilirken fiziksel güç gerektiren işlerde daha uzun süre dinlenmek gerekebilir.

ACOG, minör laparoskopik işlemlerde bazı hastaların normal aktivitelerine 1–2 gün içinde dönebileceğini ancak daha kapsamlı operasyonlarda sürenin uzayacağını belirtmektedir. Bu farklılık, tek bir standart iyileşme süresi olmadığını gösterir. Ağır kaldırma, yoğun egzersiz ve cinsel ilişkiye dönüş için cerrahın verdiği kişisel öneriler izlenmelidir.

Ağrı, Şişkinlik ve Omuz Ağrısı

Laparoskopi sonrasında karında şişkinlik ve omuz ağrısı sık görülen geçici yakınmalardır. Omuz ağrısı doğrudan omuz ekleminden kaynaklanmaz; işlem sırasında karın içine verilen karbondioksit gazının diyaframı uyarması nedeniyle yansıyan ağrı şeklinde ortaya çıkabilir. Bu ağrı genellikle birkaç saat veya birkaç gün içinde azalır.

İlk günlerde ayrıca:

  • Kesi yerinde hassasiyet,
  • Karında kramp,
  • Şişkinlik,
  • Hafif bulantı,
  • Yorgunluk,
  • Anestezi tüpüne bağlı boğaz ağrısı görülebilir.

Ağrının azalmak yerine giderek artması ise normal iyileşme sürecinin dışında değerlendirilmelidir.

Laparoskopi Riskleri ve Komplikasyonları

Laparoskopi yaygın olarak uygulanan bir cerrahi yöntemdir ve ciddi komplikasyonlar seyrektir. Bununla birlikte her ameliyatta olduğu gibi risk tamamen sıfır değildir. Daha sık ve geçici etkiler:

  • Kesi yerinde ağrı ve hassasiyet
  • Karında şişkinlik
  • Omuz ağrısı
  • Bulantı
  • Yorgunluk
  • Hafif morarma

Daha seyrek fakat önemli komplikasyonlar:

  • Yara enfeksiyonu
  • Kanama
  • Mesane, bağırsak veya damar gibi çevre yapıların yaralanması
  • Kan pıhtısı oluşumu
  • Anesteziye bağlı komplikasyonlar
  • Fıtık
  • Açık ameliyata geçilmesi

Aşağıdaki belirtilerde cerrahi ekip veya sağlık kuruluşuyla iletişime geçilmelidir:

  • Ateş,
  • Giderek artan veya şiddetli ağrı,
  • Yoğun vajinal kanama,
  • Kesi yerinde belirgin kızarıklık, şişlik veya akıntı,
  • Bayılma,
  • İdrar yapamama,
  • Nefes darlığı,
  • Baldırda şişlik veya ağrı.

Sık Sorulan Sorular

Laparoskopi Açık Ameliyata Dönüşebilir mi?

Evet. Laparoskopinin güvenli şekilde devam ettirilemediği, beklenenden farklı bir anatomik durum veya komplikasyonla karşılaşıldığı bazı ameliyatlarda açık cerrahiye geçilmesi gerekebilir. Bu olasılık düşük olsa da ameliyat öncesi onam sürecinde hastaya açıklanır.

Laparoskopiden Sonra İz Kalır mı?

Laparoskopide birkaç küçük kesi kullanıldığı için açık ameliyata göre izler genellikle daha küçüktür. Kesilerin görünümü zamanla azalır.

Laparoskopi Sonrası Gaz Ağrısı Ne Kadar Sürer?

Karın içine verilen karbondioksit nedeniyle oluşan şişkinlik ve omuz ağrısı çoğunlukla birkaç saat ile birkaç gün içinde azalır.

Laparoskopi Her İnfertilite Hastasında Gerekli midir?

Hayır. Pelvik patoloji şüphesi veya başka bir cerrahi endikasyon bulunmadığında laparoskopi rutin infertilite değerlendirmesinde önerilmez.

Laparoskopi Sonrası Ne Zaman Doktor Aranmalıdır?

Ateş, giderek artan şiddetli karın ağrısı, yoğun vajinal kanama, kesi yerinde kötü kokulu veya irinli akıntı, belirgin kızarıklık, bayılma, idrar yapamama, nefes darlığı ya da bacakta tek taraflı şişlik gelişirse sağlık ekibiyle iletişime geçilmelidir.

Kaynaklar

  1. https://www.acog.org/womens-health/faqs/laparoscopy
  2. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/laparoscopy/
  3. https://www.asrm.org/practice-guidance/practice-committee-documents/fertility-evaluation-of-infertile-women-a-committee-opinion-2021/
  4. https://www.eshre.eu/Guidelines-and-Legal/Guidelines/Endometriosis-guideline
  5. https://www.eshre.eu/-/media/sitecore-files/Guidelines/UI/UI-guideline_-Final.pdf

İlgili yazılar