Jinekolojik laparoskopi, karında oluşturulan küçük kesilerden kamera ve cerrahi aletlerin ilerletilmesiyle rahim, yumurtalıklar, fallop tüpleri ve çevre dokuların değerlendirilmesini veya cerrahi olarak tedavi edilmesini sağlayan minimal invaziv yöntemdir. Halk arasında “kapalı ameliyat” olarak da bilinen laparoskopinin uygulanabilirliği hastalığa ve planlanan cerrahinin kapsamına göre değişir.
Laparoskopi Nedir?
Laparoskopi, karın bölgesinde büyük bir kesi yerine 1 cm ve daha küçük kesiler kullanılarak gerçekleştirilen cerrahi yöntemdir. Kamera içeren laparoskop sayesinde karın ve pelvis içindeki organlar ekrandan görüntülenebilir; gerektiğinde diğer küçük kesilerden cerrahi aletler ilerletilerek müdahale yapılabilir.
Jinekolojide özellikle rahim, yumurtalıklar, fallop tüpleri ve pelvik dokularla ilgili bazı hastalıkların tanı ve tedavisinde kullanılır.
Jinekolojik Laparoskopi Neden Yapılır?
Tanı amacıyla:
- Pelvik ağrının nedenini araştırmak,
- Endometriozis şüphesini değerlendirmek,
- Fallop tüplerini ve pelvik yapışıklıkları incelemek,
- Bazı infertilite vakalarında pelvis içini değerlendirmek.
Tedavi amacıyla:
- Endometriozis odaklarına müdahale etmek,
- Uygun yumurtalık kistlerini çıkarmak,
- Laparoskopi ile çıkarılmaya uygun miyomları almak,
- Rahim yumurtalık ve tüplerdeki yapışıklıkları açmak,
- Uygun dış gebelik vakalarını tedavi etmek,
- Fallop tüplerine yönelik belirli cerrahi işlemleri gerçekleştirmek.
Endometriozis
Laparoskopi endometriozis lezyonlarının doğrudan görülmesine ve gerekli durumlarda cerrahi olarak çıkarılmasına veya tedavi edilmesine olanak sağlayabilir. Ancak endometriozis tanısı bulunan her kişide cerrahi gerekli değildir. Ağrının özellikleri, yaş, yumurtalık rezervi, daha önceki ameliyatlar ve gebelik planı tedavi kararına dahil edilir.
Yumurtalık Kistleri
Yumurtalık kistlerinde laparoskopi kararı yalnızca kistin büyüklüğüne göre verilmez. Değerlendirmede;
- Kistin ultrason görünümü,
- Kist türü,
- Belirtiler,
- Zaman içindeki değişimi,
- Yaş,
- Yumurtalık rezervi,
- Gelecekteki gebelik planı gibi faktörler birlikte dikkate alınır.
Bazı kistler yalnızca takip edilirken bazı durumlarda cerrahi gündeme gelebilir.
Miyomlar
Yerleşimi, büyüklüğü ve sayısı uygun olan bazı miyomlar laparoskopik yöntemle çıkarılabilir. Ancak her miyom laparoskopik cerrahiye uygun değildir. Cerrahi yaklaşım seçilirken miyomların rahimdeki konumu, sayısı, boyutu, daha önceki ameliyatlar ve kişinin gebelik planı dikkate alınır.
Tüp ve Yapışıklık Sorunları
Laparoskopi fallop tüplerinin ve pelvik bölgenin doğrudan değerlendirilmesini sağlar. Bazı tüp sorunları veya pelvik yapışıklıklarda cerrahi tedavi aynı seansta gerçekleştirilebilir. Bununla birlikte işlem sonrasında gebelik elde edilip edilemeyeceği yalnızca tüplerin durumuna bağlı değildir ve kesin sonuç söylenemez.
Dış Gebelik
Bazı dış gebelik vakalarında laparoskopik cerrahi uygulanabilir. Tedavi kararı gebeliğin yeri, kişinin genel durumu, ultrason ve laboratuvar bulguları gibi faktörlere göre belirlenir. Dış gebelik acil tıbbi değerlendirme gerektirebileceğinden şiddetli karın ağrısı, bayılma, omuz ağrısı veya yoğun kanama gibi belirtilerde acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
Tanısal ve Operatif Laparoskopi
| Tanısal Laparoskopi | Operatif Laparoskopi |
|---|---|
| Temel amaç pelvis ve karın içini değerlendirmektir | Tanıyla birlikte cerrahi müdahale yapılır |
| Şüpheli bölgeler doğrudan görüntülenebilir | Kist, endometriozis, miyom veya yapışıklıklara müdahale edilebilir |
| Gerekirse biyopsi alınabilir | Cerrahi aletler 1 cm'den küçük kesilerden ilerletilir |
| Bulgular tedavi planlamasını yönlendirebilir | İşlemin kapsamı hastalığa göre değişir |
Bazı ameliyatlarda tanısal olarak başlayan işlem sırasında uygun olması halinde tedavi edici cerrahiye geçilebilir.
Laparoskopi Nasıl Yapılır?
- Anestezi uygulanır: Jinekolojik laparoskopi genellikle genel anestezi altında gerçekleştirilir.
- Küçük kesiler oluşturulur: Genellikle göbek deliği ve gerekli görülen diğer bölgelerden 1 cm'den küçük kesiler açılır.
- Karın boşluğu görüntülemeye hazırlanır: Organların daha iyi görülebilmesi için karın içine gaz verilir.
- Kamera ve cerrahi aletler ilerletilir: Pelvik organlar ekrandan değerlendirilir.
- Gerekli cerrahi işlem yapılır: Tanıya göre kist, endometriozis, miyom veya yapışıklıklara müdahale edilebilir.
Anestezi ve Kesiler
Laparoskopi çoğunlukla genel anestezi altında yapılır. Kesilerin sayısı ve konumu gerçekleştirilecek cerrahi işleme göre değişir. Bu nedenle tüm laparoskopik ameliyatlarda aynı sayıda veya aynı büyüklükte kesi kullanılacağı söylenemez.
Ameliyat Süresi ve Hastanede Kalış
Ameliyat süresi işlemin yalnızca tanısal olması veya kapsamlı cerrahi içermesine göre önemli ölçüde değişebilir. Hastanede kalış süresini de cerrahinin kapsamı, anestezi sonrası durum ve hastanın genel sağlık özellikleri belirler.
Jinekolojik laparoskopi operasyonlarindan sonra hastaların büyük kısmı operasyon günü veya ameliyat sonrası 1. günde taburcu edilebilır. Ancak, bdaha kapsamlı cerrahilerde hastanede daha uzun kalmak gerekebilir.
Laparoskopi Öncesi Hazırlık
Ameliyat öncesinde genellikle;
- Kullanılan ilaçlar değerlendirilir,
- Gerekli kan ve görüntüleme tetkikleri planlanır,
- Anestezi değerlendirmesi yapılır,
- Açlık süresi hakkında bilgi verilir,
- Taburculuk sonrası ulaşım ve refakat düzenlenir.
Kan sulandırıcı veya başka ilaçların bırakılması gibi kararlar yalnızca ilgili hekim tarafından verilmelidir.
Laparoskopi Sonrası İyileşme
İşlemden sonra ilk günlerde yorgunluk, kesi bölgelerinde hassasiyet ve karında şişkinlik görülebilir. Ameliyatta kullanılan gaz nedeniyle omuz veya sırt bölgesine yansıyan ağrı da oluşabilir. Bu yakınmalar genellikle zaman içinde azalır. Şiddetlenen ağrı, ateş, yoğun kanama, kesi yerinde kızarıklık veya akıntı gibi durumlarda sağlık ekibiyle iletişime geçilmelidir.
Ağrı, Gaz ve Karın Şişliği
Laparoskopide karın boşluğunu genişletmek için kullanılan karbondioksit gazı, ameliyat sonrasında geçici karın şişliği ve omuz ağrısına neden olabilir. Bu belirtilerin ne kadar süreceği kişiden kişiye değişir. Artan karın şişliği, şiddetli ağrı, ateş veya devam eden kusma gibi bulgular varsa değerlendirme gerekir.
Kesi ve Göbek Deliği Bakımı
Kesi bölgelerinin bakımı kullanılan kapatma materyaline ve cerrahın tercihine göre değişebilir. Pansuman, duş ve yara bakımında hastaya verilen taburculuk talimatları uygulanmalıdır. Kesi çevresinde artan kızarıklık, şişlik, sıcaklık, kötü kokulu akıntı veya açılma fark edilirse hekimle iletişime geçilmelidir.
Uyku, Hareket ve Günlük Yaşam
Laparoskopi sonrasında herkes için zorunlu tek bir yatış pozisyonu bulunmaz. Kesi bölgelerine baskı yapmayan ve ağrıyı artırmayan konforlu pozisyonlar tercih edilebilir. Hafif yürüyüşler uygun görülebilirken araç kullanma, ağır kaldırma, spor ve işe dönüş zamanı yapılan cerrahinin kapsamına göre değişir.
Laparoskopi Kesileri Ne Zaman İyileşir?
Ciltteki küçük kesilerin iyileşmesi ile karın ve pelvis içindeki dokuların tamamen iyileşmesi aynı süreç değildir. Yüzeysel yaralar daha erken kapanabilir ancak iç dokuların iyileşmesi daha uzun sürebilir. Cilt kesilerinin tam olarak iyileşmesi kullanılan sutur materyaline göre 10-30 gün alır. Karındaki izlerin daha az görünür hale gelmesi ise hastanın cilt özelliklerine göre 1-4 aylık bir süreç alır.
.
Laparoskopi ile Açık Ameliyat Farkı
| Laparoskopi | Açık Ameliyat |
|---|---|
| Birkaç küçük kesi kullanılır (1 cm'den küçük) | Daha geniş bir cerrahi kesi yapılır |
| Kamera yardımıyla görüntüleme sağlanır | Cerrah ameliyat alanına doğrudan ulaşır |
| Uygun vakalarda iyileşme daha kısa olabilir | Bazı kapsamlı veya karmaşık durumlarda tercih edilebilir |
| Her cerrahi için uygun değildir | Bazı hastalık ve acil durumlarda daha uygun seçenek olabilir |
Laparoskopi birçok durumda avantaj sağlayabilse de her zaman açık ameliyattan daha uygun yöntem olduğu anlamına gelmez.
Laparoskopi Sonrası Gebelik
Laparoskopi sonrası gebelik planının zamanı yapılan cerrahinin türüne göre değişir. Basit tanısal bir işlem, endometriozis cerrahisi, kist ameliyatı veya miyomektomi sonrasında gereken iyileşme süresi aynı değildir.
Bu nedenle gebelik veya tüp bebek tedavisine başlama zamanı, ameliyat bulguları ve kişinin fertilite planı doğrultusunda belirlenmelidir.
Laparoskopinin Riskleri
Laparoskopinin olası riskleri arasında:
- Kanama,
- Enfeksiyon,
- Mesane, bağırsak, damar veya diğer organlarda yaralanma,
- Anesteziye bağlı komplikasyonlar,
- Kan pıhtısı gibi cerrahi riskler,
- Gerekli durumlarda açık ameliyata geçilmesi yer alabilir.
Riskler yapılacak işlemin kapsamına, daha önce geçirilmiş ameliyatlara ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir.
Laparoskopi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Laparoskopi sonrasında herkes için zorunlu tek bir yatış pozisyonu bulunmaz. Genellikle ağrıyı artırmayan ve kesi alanlarına fazla baskı yapmayan konforlu bir pozisyon tercih edilebilir. Yataktan kalkarken ani hareketlerden kaçınmak faydalı olabilir. Daha kapsamlı ameliyatlarda cerrahın taburculuk önerileri esas alınmalıdır.
Laparoskopik cerrahilerde kullanılan 1 cm ve altı cilt kesilerin görünürlükleri genellikle 1-4 ay içinde ciddi oranda azalır. Kesi sayısı, yaranın büyüklüğü, cilt yapısı, genetik yatkınlık ve yara iyileşme süreci izin görünümünü etkileyebilir.
Laparoskopi sonrasında karın şişliği genellikle ameliyatta kullanılan gaz ve dokuların iyileşme süreciyle ilişkilidir ve çoğu kişide zamanla azalır. Süre yapılan ameliyata göre değişebilir ancak şikayetler operasyondan sonraki ilk 24 saat içinde ciddi oranda azalır. Şişliğin giderek artması, şiddetli ağrı, ateş veya devam eden kusmanın eşlik etmesi halinde sağlık ekibine başvurulmalıdır.
Laparoskopi ameliyatının süresi yapılacak işlemin kapsamına göre değişir. Yalnızca tanısal değerlendirme ile endometriozis, miyom, kist veya yoğun yapışıklık cerrahisi aynı sürede tamamlanmaz. Kısa tanısal cerrahiler 30-60 dakika içinde tamamlanabilirken, kapsamlı cerrahiler daha uzun süreler alabilir. Anestezi hazırlığı ve ameliyat sonrası gözlem süresi de cerrahinin kendi süresinden ayrı değerlendirilmelidir.