Mikro TESE, özellikle menide sperm bulunmayan bazı erkeklerde testis dokusu içerisindeki sperm üretim alanlarının cerrahi mikroskop yardımıyla araştırıldığı bir sperm elde etme yöntemidir. İşlem sırasında bulunan uygun spermler, tüp bebek tedavisinde mikroenjeksiyon yöntemiyle kullanılabilir. Mikro TESE sonucunda sperm bulunup bulunamayacağı ise kişisel ve tıbbi birçok faktöre bağlıdır.
Mikro TESE Nedir?
Mikro TESE, “mikroskopik testiküler sperm ekstraksiyonu” olarak adlandırılan ve testis dokusunun cerrahi mikroskop altında incelenerek sperm içerebilecek bölgelerden örnek alınmasını sağlayan bir işlemdir. Özellikle sperm çıkış yolunda tıkanıklık olmayan (non-obstrüktif) ve sperm bulunamayan (azospermi) erkeklerde cerrahi sperm elde etme seçeneklerinden biri olarak değerlendirilebilir. Uluslararası kılavuzlar (AUA/ASRM kılavuzu) da non-obstrüktif azospermide sperm elde edilmesi planlanıyorsa mikrodiseksiyon TESE yöntemini önermektedir.
Mikro TESE Kimlere Uygulanır?
Mikro TESE her erkek infertilitesi vakasında kullanılan standart bir yöntem değildir. Hekim değerlendirmesi sonucunda özellikle şu durumlarda gündeme gelebilir:
- Menide hiç sperm bulunmaması yani azospermi durumunda,
- Sperm üretiminin ciddi ölçüde azaldığı düşünülen vakalarda,
- Daha önce uygulanan sperm elde etme yöntemlerinde sonuç alınamayan bazı hastalarda,
- Gonadotoksik tedaviler sonrasında devam eden azospermide,
- Tüp bebek ve mikroenjeksiyon tedavisi için cerrahi yolla sperm elde edilmesinin gerekli olduğu durumlarda.
Uygunluk kararı; semen analizi, öykü, fizik muayene, hormon değerlendirmeleri ve gerekli görülen genetik incelemeler birlikte değerlendirilerek verilir.
Azospermi ve Mikro TESE
Azospermi, incelenen meni örneğinde sperm hücresine rastlanmaması durumudur. Azospermi, sperm yollarındaki bir tıkanıklığa bağlı obstrüktif azospermi veya sperm üretimindeki bozuklukla ilişkili non-obstrüktif azospermi şeklinde farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
Mikro TESE özellikle sperm üretiminin ciddi biçimde bozulduğu non-obstrüktif azospermi vakalarında değerlendirilen yöntemlerden biridir. Obstrüktif azospermide ise testis veya epididimden farklı cerrahi sperm elde etme yöntemleri de kullanılabilir.
Daha Önce TESE Yapılan Hastalar
Daha önce TESE uygulanmasına rağmen sperm bulunamayan bazı hastalarda mikro TESE yeniden değerlendirilebilir. Ancak işlemin tekrarlanıp tekrarlanamayacağı; önceki ameliyatın bulguları, testis dokusunun durumu, genetik ve hormonal değerlendirmeler ile üzerinden geçen süre gibi faktörlere bağlıdır. Bu nedenle daha önce sperm bulunamamış olması, yeni bir işlemde mutlaka aynı sonucun alınacağı veya sperm bulunacağı anlamına gelmez.
Mikro TESE ile TESE Arasındaki Farklar
| Özellik | Mikro TESE | Konvansiyonel TESE |
|---|---|---|
| Görüntüleme | Cerrahi mikroskop kullanılır | Genellikle çıplak gözle değerlendirme yapılır |
| Doku seçimi | Sperm üretme olasılığı yüksek görünen tübüller seçilmeye çalışılır | Testisin belirli bölgelerinden doku örnekleri alınır |
| Doku miktarı | Seçici örnekleme sayesinde daha sınırlı doku alınabilir | Daha fazla veya farklı bölgelerden örnek gerekebilir |
| Kullanım alanı | Özellikle non-obstrüktif azospermide öne çıkar | Farklı cerrahi sperm elde etme senaryolarında kullanılabilir |
Hangi yöntemin daha uygun olduğu azosperminin nedeni ve hastanın klinik özellikleri doğrultusunda belirlenir. Mikro TESE'nin her hasta için otomatik olarak daha uygun olduğu söylenemez.
Mikro TESE Nasıl Yapılır?
Mikro TESE süreci genel olarak şu aşamalardan oluşur:
- Hasta değerlendirilir: Ürolojik muayene ile gerekli hormonal, genetik ve laboratuvar incelemeleri planlanır.
- Ameliyat hazırlığı yapılır: Anestezi yöntemi ve işlem planı hastanın durumuna göre belirlenir.
- Testis dokusu mikroskopla incelenir: Cerrahi mikroskop yardımıyla daha geniş görünen ve sperm üretme olasılığı bulunan tübüller araştırılır.
- Doku örnekleri alınır: Seçilen küçük doku örnekleri laboratuvara aktarılır.
- Sperm aranır: Embriyoloji laboratuvarında örnekler sperm hücresi açısından incelenir.
- Uygun spermler değerlendirilir: Bulunan spermler yumurta içine enjekte edilebilir (mikroenjeksiyon yöntemi) veya uygun koşullarda dondurularak saklanabilir.
İşlem Öncesi Hazırlık
Mikro TESE öncesinde hastanın tıbbi geçmişi ve daha önce yapılan infertilite değerlendirmeleri gözden geçirilir. Semen analizinin yanı sıra bazı hastalarda hormon testleri ve genetik değerlendirmeler (kromozom analizi veya Y kromozomu mikrodelesyon incelemesi) gerekebilir. Ancak test planı herkes için aynı değildir ve kişinin klinik durumuna göre belirlenir.
Ameliyat Süresi ve Anestezi
Mikro TESE ameliyatının süresi testis dokusunun yapısına, sperm aranması gereken alanın genişliğine ve laboratuvar değerlendirmesine göre değişebilir. İşlemde kullanılacak anestezi yöntemi de hastanın sağlık durumu ve merkez protokolüne göre anestezi ve cerrahi ekip tarafından planlanır.
Bulunan Spermlerin Kullanılması
Mikro TESE sırasında uygun sperm bulunması halinde bu hücreler yumurtanın içine tek bir spermin enjekte edildiği mikroenjeksiyon (ICSI) yönteminde kullanılabilir. Yeterli sayıda ve uygun özellikte sperm bulunursa ileride kullanılmak üzere sperm dondurma işlemi de değerlendirilebilir. Cerrahi yolla elde edilen taze veya dondurulmuş spermler uygun vakalarda ICSI sürecinde kullanılabilir.
Sperm Bulma Şansını Neler Etkiler?
Mikro TESE sonucunu tek bir faktör belirlemez. Değerlendirmede;
- Azosperminin nedeni,
- Testisteki sperm üretim durumu,
- Genetik bulgular,
- Hormon değerleri,
- Daha önce yapılan cerrahi işlemler,
- Testis dokusunun özellikleri,
- Cerrahi ve embriyoloji laboratuvarının deneyimi gibi birçok unsur birlikte dikkate alınır.
Bu nedenle tüm hastalar için geçerli tek bir “Mikro TESE başarı oranı” vermek yanıltıcı olabilir.
Mikro TESE Sonrası İyileşme
İşlem sonrasında testis ve çevresinde hafif ağrı, hassasiyet, morluk veya şişlik görülebilir. Günlük yaşama dönüş süresi yapılan işlemin kapsamına ve kişinin iyileşme hızına göre değişir. Şiddeti giderek artan ağrı, belirgin şişlik, yüksek ateş, yoğun kanama veya ameliyat bölgesinde enfeksiyonu düşündürebilecek değişiklikler görülmesi halinde sağlık ekibiyle iletişime geçilmesi gerekir.
Günlük Yaşama Dönüş
İlk günlerde dinlenme ve ameliyat bölgesinin korunması önemlidir. İlk 24-48 saat için istirahat ve kısa yürüyüşler önerilir. Sonraki günlerde kademe kademe, işe dönüş, egzersiz ve cinsel aktivite önerilir. Hastanın kendi cerrahı tarafından verilen taburculuk ve kontrol önerileri esas alınmalıdır.
Sperm Bulunamazsa Ne Olur?
Mikro TESE sırasında sperm bulunamaması durumunda sonuç üroloji ve üreme sağlığı uzmanları tarafından birlikte değerlendirilir. Önceki test sonuçları, genetik ve hormonal bulgular ile çiftin genel tedavi planı gözden geçirilerek bundan sonraki seçenekler kişiye özel olarak görüşülür.
Mikro TESE Riskleri Nelerdir?
Mikro TESE cerrahi bir işlem olduğu için bazı riskler taşır. Olası durumlar arasında şunlar yer alabilir:
- Ağrı ve hassasiyet,
- Kanama veya cerrahi alanda kan birikimi (hematom),
- Cerrahi alanda kızarıklık, hassasiyet ve sıcaklık artışı (enfeksiyon),
- Testis dokusunda hasar,
- Testosteron düzeylerinde değişiklik.
Mikro TESE'nin konvansiyonel TESE'ye kıyasla testis dokusunu daha seçici değerlendirmeyi amaçlamasına rağmen cerrahiye bağlı riskler tamamen ortadan kalkmaz.
Mikro TESE Hakkında Sık Sorulan Sorular
Mikro TESE ameliyatının süresi kişiden kişiye değişir. Testis dokusunun yapısı, sperm içerebilecek bölgelerin araştırılması ve laboratuvarın eş zamanlı değerlendirmesi işlem süresini etkileyebilir. Ameliyatın kendisiyle hastaneye kabul, anestezi hazırlığı ve işlem sonrası gözlem süresi de birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
Mikro TESE sonrasında istirahat, yara bölgesinin korunması ve reçete edilen ilaçların hekimin önerdiği biçimde kullanılması önemlidir. Ağır fiziksel aktivitelere dönüş için hekimin önerisi beklenmelidir. Artan ağrı, ateş, yoğun kanama veya belirgin şişlik gibi beklenmeyen belirtilerde sağlık kuruluşuyla iletişime geçilmelidir.
Sperm bulunamaması tedavi sürecinin uzman ekip tarafından yeniden değerlendirilmesini gerektirir. Genetik ve hormonal incelemeler, daha önceki tedaviler ve çiftin üreme planı birlikte gözden geçirilebilir. Bundan sonraki yaklaşım her hasta için farklı olabileceğinden tek bir standart sonraki adım bulunmamaktadır.
Mikro TESE ile uygun sperm bulunması halinde sperm mikroenjeksiyon (spermin yumurta içine enjeksiyonu) yönteminde kullanılabilir ve gebelik elde edilmesi mümkün olabilir. Ancak sperm bulunması tek başına gebelik veya canlı doğum garantisi anlamına gelmez. Sonuç; yumurta özellikleri, embriyo gelişimi, rahim faktörleri, yaş ve diğer klinik değişkenlere de bağlıdır.