PGT-SR (Yapısal Yeniden Düzenlemeler İçin Test)

Kromozomların yapısında meydana gelen bazı değişiklikler, kişinin kendi sağlığını etkilemeden sonraki nesillere aktarılabilir. Ancak bu yapısal farklılıklar yumurta veya sperm oluşumu sırasında dengesiz kromozom dağılımına yol açarak embriyoların genetik yapısını etkileyebilir.

PGT-SR (Preimplantation Genetic Testing for Structural Rearrangements), anne veya babada bilinen yapısal kromozom yeniden düzenlenmelerine bağlı olarak embriyolarda ortaya çıkabilecek dengesiz kromozomal yapıların değerlendirilmesini sağlayan preimplantasyon genetik test yöntemidir. Özellikle translokasyon veya inversiyon taşıyıcılığı bulunan çiftlerde tüp bebek sürecinde embriyo seçimine yardımcı olabilir.

PGT-SR, kromozomların sayısından çok yapısındaki belirli yeniden düzenlenmelere odaklanan genetik bir testtir. Anne veya babanın kromozomlarında translokasyon, inversiyon gibi bilinen bir yapısal değişiklik bulunması durumunda kullanılabilir. Tüp bebek yöntemiyle elde edilen embriyolardan blastokist aşamasında birkaç hücre alınır. Bu hücreler genetik laboratuvarında incelenerek embriyoda dengesiz kromozomal materyal kaybı veya fazlalığı bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

PGT-SR sonucunda elde edilen bilgiler, transfer için uygun embriyoların belirlenmesinde embriyoloji ve genetik ekiplerine yardımcı olur. Bununla birlikte test tüm genetik hastalıkları taramaz ve sonuçların kapsamı kullanılan yönteme göre değişebilir.

Yapısal kromozom farklılıkları, bir kromozom parçasının kopması, başka bir kromozoma taşınması, ters yönde yeniden yerleşmesi veya kromozomal materyalin kaybedilmesi gibi değişiklikleri kapsar. Bazı kişiler bu değişikliklerin dengeli taşıyıcısı olabilir. Bu durumda toplam genetik materyalde önemli bir kayıp veya fazlalık bulunmadığından kişi herhangi bir belirti göstermeyebilir. Ancak üreme hücreleri oluşurken dengesiz kromozom yapısına sahip embriyolar meydana gelebilir. Bu durum gebelik oluşmaması, tekrarlayan gebelik kayıpları veya kromozomal farklılığa sahip gebeliklerle ilişkilendirilebilir.

Translokasyon, bir kromozom parçasının başka bir kromozoma yer değiştirmesidir. Dengeli translokasyonda genetik materyalde toplam kayıp veya fazlalık bulunmaz. Bu nedenle taşıyıcı kişi çoğunlukla sağlıklıdır. Dengesiz translokasyonda ise kromozomal materyalin bir kısmı eksik veya fazla olabilir. Embriyoda dengesiz translokasyon bulunması gelişim potansiyelini etkileyebilir ve gebelik kaybı riskini artırabilir. PGT-SR, translokasyon taşıyıcısı çiftlerde dengesiz kromozomal yapıya sahip embriyoların belirlenmesine yardımcı olabilir.

İnversiyon, kromozomun bir bölümünün koparak ters yönde yeniden aynı kromozoma yerleşmesiyle oluşur. Taşıyıcı kişinin genetik materyali çoğunlukla dengeli olsa da üreme hücrelerinin oluşumu sırasında kromozomal dengesizlik meydana gelebilir. Benzer şekilde delesyon, kromozomun belirli bir bölümündeki genetik materyalin kaybını ifade eder. PGT-SR'nin kullanılabilirliği yapısal değişikliğin büyüklüğüne, konumuna ve kullanılan genetik analiz yöntemine göre değerlendirilir.

PGT-SR tüm tüp bebek hastalarına rutin olarak uygulanan bir test değildir. Genellikle anne veya babada kromozomların yapısını etkileyen bilinen bir değişiklik bulunduğunda gündeme gelir.

Test öncesinde çiftlerin karyotip sonuçları, önceki gebelik öyküsü ve varsa önceki gebeliklere ait genetik analiz sonuçları değerlendirilir. PGT-SR'nin uygun olup olmadığı tıbbi genetik uzmanı ve tüp bebek ekibinin birlikte değerlendirmesiyle belirlenir.

Karyotip analizi, kişinin kromozomlarının sayı ve yapısal özelliklerinin incelendiği genetik testlerden biridir. Anne veya babanın karyotip analizinde dengeli translokasyon ya da başka bir yapısal kromozom yeniden düzenlenmesi saptanabilir.

Bu kişiler sağlıklı olsalar bile yumurta veya sperm hücrelerinin bir bölümünde dengesiz kromozom dağılımı meydana gelebilir. PGT-SR sayesinde tüp bebek sürecinde elde edilen embriyolar ilgili kromozomal dengesizlikler açısından değerlendirilebilir.

Tekrarlayan gebelik kayıplarının çok sayıda farklı nedeni olabilir. Bunlardan biri anne veya babada bulunan dengeli yapısal kromozom değişiklikleridir. Tekrarlayan gebelik kaybı yaşayan çiftlerde yapılan değerlendirme sonucunda anne veya babada translokasyon ya da inversiyon gibi bir değişiklik saptanması hâlinde PGT-SR seçeneği gündeme gelebilir. Ancak her tekrarlayan gebelik kaybının kromozomal bir nedene bağlı olmadığı unutulmamalıdır. Bu nedenle öncelikle kapsamlı klinik ve genetik değerlendirme yapılması gerekir.

PGT-SR, yapısal kromozom yeniden düzenlenmesi taşıyan çiftlerde dengesiz kromozom yapısına sahip embriyoların transfer edilme olasılığını azaltmaya yardımcı olur. Böylece transfer için genetik açıdan uygun değerlendirilen embriyoların belirlenmesi amaçlanır.

Özellikle dengeli translokasyon taşıyıcılarında doğal gebelik sırasında dengesiz embriyo oluşma ihtimali bulunabilir. PGT-SR, embriyoların transfer öncesinde değerlendirilmesini sağlayarak çiftlere ek bilgi sunabilir ve bazı durumlarda kromozomal nedene bağlı gebelik kaybı riskinin azaltılmasına katkıda bulunabilir.

Bununla birlikte PGT-SR'nin gebelik veya canlı doğumu garanti ettiği söylenemez. Başarı; kadın yaşı, yumurtalık rezervi, elde edilen embriyo sayısı, kromozomal yeniden düzenlemenin türü ve embriyoların gelişim özellikleri gibi birçok faktörden etkilenir. PGT-SR sonucunun normal veya dengeli olarak değerlendirilmesi de embriyonun tüm genetik hastalıklar açısından sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Gebelik elde edildiğinde uygun prenatal tarama ve tanı seçenekleri konusunda genetik danışmanlık alınması önerilebilir.